Báo Lào Cai Online
Hotline: 02143.840.046 - 0986575708

Phóng sự

Nỗi buồn hôn nhân cận huyết thống

Bài 2: Nguyên nhân và hệ lụy

16/09/2018 08:56

LCĐT - Khi thực hiện đề tài này, chúng tôi trăn trở một câu hỏi: Vì sao hôn nhân cận huyết lại xảy ra nhiều trong cộng đồng người Xa Phó?

>>>Bài 1: Những nhân chứng chân thật

Để tìm hiểu nguyên nhân, chúng tôi đã tham khảo thông tin trong một số cuốn sách của Nhà Xuất bản Văn hóa dân tộc, như: Phong tục tập quán các dân tộc Việt Nam, Luật tục với việc bảo tồn và phát huy di sản văn hóa truyền thống một số dân tộc ở Tây Bắc Việt Nam, Văn hóa dân gian người Phù Lá… cùng với những gì ghi nhận trên thực tế tại thôn, bản đồng bào Xa Phó, nguyên nhân của kết hôn cận huyết thống phần nào được hé mở.

Theo các tài liệu khoa học, tộc người Xa Phó (Lao Xa Phơ) là 1 ngành địa phương của dân tộc Phù Lá. Mỗi làng người Phù Lá thường chỉ có 1 đến 2 dòng họ, thậm chí là có 1 dòng họ nên các gia đình trong một cộng đồng thường vừa là láng giềng vừa là họ hàng. Tính “khép kín” của dân tộc Xa Phó còn thể hiện ở văn hóa, lối sống, các thôn, bản thường biệt lập, quần cư theo từng nhóm, ít giao lưu với thôn, bản, dân tộc khác. Về vấn đề này, ông Hù Nụ Phệ, dân tộc Xa Phó, Bí thư Chi bộ 5 thôn Nậm Sang, xã Nậm Sài, huyện Sa Pa cho biết: Với quan niệm con gái khi lấy chồng sẽ bị mất họ, trở thành con của nhà khác nên để bảo vệ dân tộc mình, đồng bào Xa Phó chỉ lấy người nội tộc.

Do thói quen sống khép kín nên đồng bào Xa Phó "ngại" giao lưu với dân tộc khác.

Trở lại thôn Láo Lý, xã Tả Phời, trả lời câu hỏi tại sao người Xa Phó ít kết hôn với dân tộc khác, Trưởng thôn Châu Văn Thêm giải thích rất đơn giản: “Ông cha mình chỉ lấy vợ người Xa Phó nên con cháu cũng cứ thế làm theo! Mẹ tôi kể rằng từ hồi ông Láo Lý đến đây lập thôn đến nay không có ai lấy vợ, gả chồng là người khác dân tộc”. Cũng bởi quan niệm này nên khi trai gái trong làng tới tuổi cập kê mà không phải anh em ruột thì khá thoải mái trong tìm hiểu, không bị cha mẹ ngăn cấm. Bà Lý Thị Va, người cao tuổi trong thôn Láo Lý kể rằng từ thời bà còn trẻ thì trong thôn con trai, con gái đã được tự do tìm hiểu nếu không phải anh em ruột, anh em nuôi.

Báo cáo của Ban Chỉ đạo phòng, chống tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống của tỉnh cũng chỉ rõ một số nguyên nhân của tình trạng hôn nhân cận huyết là: Quan niệm cứ khác họ là kết hôn được và tục lệ thách cưới cao cũng là nguyên nhân dẫn đến hôn nhân cận huyết thống. Bởi trong suy nghĩ đơn giản của người dân là cùng trong họ tộc sẽ thách cưới thấp hơn, lấy người trong họ tộc để tài sản không thất thoát ra ngoài họ. Họ hàng kết hôn sẽ được gia đình hai bên đùm bọc, yêu thương hơn…

Tuy nhiên, hôn nhân cận huyết mang lại hệ lụy cho nhiều thế hệ, điều đó đã được khoa học chứng minh và kiểm chứng trên thực tế. Theo Giáo trình di truyền học người (sách dùng cho sinh viên ngành sinh học, y học, xuất bản năm 2002), có tới 11% trẻ sinh ra do giao phối cận huyết mắc phải ít nhất một bệnh di truyền nào đó; tỷ lệ tử vong tiền sinh sản cũng tăng tuyến tính theo hệ số cận huyết của cá thể. Giáo trình cũng nêu rõ về một số bệnh thường gặp do hôn nhân cận huyết gây ra như dị tật ở tai, mặt, não, mù bẩm sinh…

Hôn nhân cận huyết không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng giống nòi, mà còn là yếu tố kìm hãm sự phát triển kinh tế - xã hội của địa phương khi nguồn nhân lực, lao động có nhiều hạn chế. Điển hình như thôn Nậm Sang, xã Nậm Sài, huyện Sa Pa, thôn có 58 hộ thì 55 hộ thuộc diện nghèo (95%). Trưởng thôn, ông Vàng Như Ba cho biết, dù huyện, xã triển khai nhiều chương trình hỗ trợ, đào tạo nghề, chuyển giao khoa học kỹ thuật nhưng bà con vẫn nghèo. Có lẽ do trình độ dân trí của bà con còn hạn chế. Cũng tại xã Nậm Sài, thôn Nậm Kéng có 100% số hộ là đồng bào Xa Phó cũng thuộc diện thôn nghèo nhất trong khu vực. Theo quan sát của phóng viên, đặc điểm dễ nhận thấy của người dân 2 thôn này là họ có vóc dáng nhỏ.

Thôn Láo Lý, xã Tả Phời, thành phố Lào Cai, có 69 hộ là đồng bào Xa Phó gồm 5 dòng họ Châu, Lý, Lủ, Dương, Mã, tỷ lệ hộ nghèo chiếm đến 80%. Ông Hoàng Ngọc Phong, Phó Chủ tịch UBND xã Tả Phời cho biết, bà con ở thôn Láo Lý ít giao lưu với đồng bào dân tộc khác, một phần do thôn có địa hình lòng chảo, bất tiện trong di chuyển, cọ xát với bên ngoài. Điểm dễ nhận thấy ở thôn Láo Lý là những đứa trẻ sinh ra từ cặp hôn nhân cận huyết có chỉ số học tập khá hạn chế, vóc người còi cọc, hay ốm đau.

Chúng tôi rời thôn Láo Lý khi ánh chiều vàng vọt le lói chiếu qua những tán lá rừng. Không ai bảo ai, chúng tôi bỗng thấy nỗi buồn trĩu nặng từ những ghi nhận về tình trạng hôn nhân cận huyết thống. Có thể những cặp hôn nhân như thế đã được hạn chế tối đa, nhưng hệ lụy thì chắc chắn chưa thể xóa bỏ trong một sớm một chiều...

Thu Ngọc - Ngô Luyên
Mã bảo mật

Tổng Biên tập: Ngô Văn Hinh, Phó Tổng Biên tập: Nguyễn Đức Hoàng - Đặng Viết Xuyên. Trụ sở: Tầng 6, khối 4, phố 30 tháng 4, P.Bắc Lệnh, T.P Lào Cai.

Giấy phép xuất bản số: 41/GP-BTTTT cấp ngày 28/01/2016; Điện thoại: 0214.3840.046 - Fax: 0214.3840.921; Email: baolaocaidientu@gmail.com

Ghi rõ nguồn “Báo Lào Cai điện tử” khi sử dụng thông tin trang này.