Báo Lào Cai Online
Hotline: 02143.840.046 - 0986575708

Phóng sự

Báo động tình trạng phụ nữ vùng cao sinh con tại nhà

Bài 2: Nguyên nhân do đâu?

01/06/2018 09:01

LCĐT - Tình trạng phụ nữ vùng cao sinh con tại nhà để lại nhiều hệ lụy, trở thành nỗi nhức nhối của ngành y tế. Vậy nguyên nhân dẫn đến thực trạng này là gì? Tại sao nhiều phụ nữ dân tộc thiểu số ở vùng cao vẫn chọn sinh con ở nhà mà không đến cơ sở y tế?

Công tác tuyền truyền về sức khỏe sinh sản tại vùng cao còn nhiều khó khăn.

Phong tục lạc hậu và tâm lý e ngại, xấu hổ

Trở lại với những câu chuyện đầy ám ảnh khi phụ nữ vùng cao sinh con tại nhà để lại những hậu quả đau lòng, trò chuyện với những người trong cuộc, chúng tôi dần hiểu nguyên nhân. Chị Ly Thị Chá (Bản 9 Vài Siêu, xã Thượng Hà, huyện Bảo Yên), mẹ bé Sua bị uốn ván sơ sinh, bảo: “Từ trước đến nay, hầu hết phụ nữ Mông ở bản sinh con tại nhà. Đứa con đầu của tôi do mẹ chồng đỡ an toàn, còn cháu thứ hai thì không biết vì sao lại bị thế. Đẻ ở nhà có người quen đỡ đẻ dễ hơn, đẻ ở bệnh viện xấu hổ lắm, tôi không đến đâu”. Suy nghĩ đơn giản về vấn đề sinh con và tâm lý chủ quan, xấu hổ của chị Chá cũng là suy nghĩ, tâm lý chung của hầu hết phụ nữ vùng cao, đặc biệt là phụ nữ dân tộc Mông, khiến họ không đến sinh con tại cơ sở y tế.

Bác sỹ Bùi Hữu Nghĩa, Giám đốc Trung tâm Y tế huyện Si Ma Cai, người có 18 năm công tác trong ngành y tế ở huyện vùng cao này chia sẻ: Cách đây 3 năm, huyện Si Ma Cai có tới 60% - 70% phụ nữ sinh con tại nhà, mấy năm gần đây tỷ lệ này tuy đã giảm, nhưng vẫn còn cao. Tập tục sinh con tại nhà tồn tại từ lâu trong đời sống đồng bào Mông ở vùng cao, họ không hiểu được những nguy hiểm có thể xảy ra cho bản thân và trẻ sơ sinh khi sinh con tại nhà.

Bác sỹ Quốc Kim Đức, Trưởng khoa Sức khỏe bà mẹ, Trung tâm Chăm sóc sức khỏe sinh sản tỉnh cho biết: Một trong những nguyên nhân phụ nữ vùng cao sinh con tại nhà là do cơ sở y tế xa nhà, giao thông khó khăn, thai phụ không đi khám thai nên không biết ngày dự sinh, đến lúc chuyển dạ thì không kịp đến cơ sở y tế. Bên cạnh đó, phụ nữ người dân tộc thiểu số còn ngại để bác sỹ tiếp xúc trong khi đỡ đẻ.

Còn câu hỏi vì sao trẻ sinh tại nhà hay bị uốn ván sơ sinh, bác sỹ Hoàng Yến, Trưởng khoa Sơ sinh, Bệnh viện Sản - Nhi cho biết: Tập quán của đồng bào vùng cao thường nuôi nhốt vật nuôi ở gần nhà. Trẻ sơ sinh bị uốn ván là do nha bào uốn ván có trong ruột và phân gia súc xâm nhập qua dây rốn, vì cắt rốn bằng những dụng cụ không vô khuẩn như kéo, dao, dây lạt… hoặc sau khi sinh trẻ không được chăm sóc rốn sạch sẽ, tay người đỡ đẻ không sạch khuẩn, người mẹ khi mang thai không tiêm phòng uốn ván.

Công tác tuyên truyền còn hạn chế

Chúng tôi nhận thấy, một trong những nguyên nhân quan trọng dẫn đến số lượng và tỷ lệ phụ nữ vùng cao sinh con tại nhà còn cao là công tác tuyên truyền tại cơ sở chưa mang lại hiệu quả như mong muốn. Tại Lùng Cải - xã có tỷ lệ sinh đẻ tại nhà cao của huyện Bắc Hà - Trạm Y tế xã vẫn chưa có bác sỹ, chỉ có một nữ hộ sinh, chưa có “cô đỡ thôn, bản” và xã có 9 nhân viên y tế thôn, bản thì đều là nam giới. Năm 2017, thôn Sẻ Chải có 4 phụ nữ sinh con thì đều sinh tại nhà. Khi được hỏi về vấn đề này, anh Giàng Thìn Pao, nhân viên y tế thôn Sẻ Chải, cho biết: “Phụ nữ trong thôn đều bảo ngại đến bệnh viện, trạm y tế sinh con lắm, chỉ đẻ con ở nhà thôi. Tôi làm nhân viên y tế thôn, lại là nam giới, nên người dân cũng không nhờ đến đỡ đẻ bao giờ”.

Bác sỹ Dương Thị Nguyệt, Giám đốc Trung tâm Y tế huyện Bắc Hà cho biết: Thời gian qua, ở một số xã vùng cao của huyện, công tác tuyên truyền về sức khỏe sinh sản còn chưa chủ động, công tác quản lý thai nghén vẫn còn hạn chế. Toàn huyện có 188 nhân viên y tế thôn, bản, trong đó 70% là nam giới, vì thế còn e ngại khi tuyên truyền về sức khỏe sinh sản cho phụ nữ. Bắc Hà chỉ có 6 cô đỡ thôn, bản ở các xã: Cốc Lầu, Nậm Đét, Nậm Mòn, hoạt động của đội ngũ này còn hạn chế. Mặt khác, vấn đề đặt ra hiện nay là không ít phụ nữ sang Trung Quốc làm thuê, thường xuyên vắng nhà, khi sinh con mới về, nên việc theo dõi tình hình thai nghén, khám thai định kỳ gặp nhiều khó khăn. Cấp ủy đảng, chính quyền một số xã vùng cao chưa thực sự quan tâm đến vấn đề này.

Cần xem lại hiệu quả của “cô đỡ thôn, bản”

Tình trạng sinh con tại nhà ở vùng cao là vấn đề khiến các nhà quản lý “đau đầu”. Chính vì vậy, đã có nhiều giải pháp được đưa ra để giảm thiểu tình trạng này.

Bên cạnh giải pháp “truyền thống” là tuyên truyền, thì việc đào tạo đội ngũ “bà đỡ dân gian” trước đây hay “cô đỡ thôn, bản” hiện nay đang là giải pháp “tại chỗ” được ngành y tế triển khai. Năm 2011, Trung tâm Chăm sóc sức khỏe sinh sản tỉnh đã phối hợp với Trường Trung học Y tế Lào Cai và Bệnh viện Sản - Nhi đào tạo đội ngũ “cô đỡ thôn, bản”. Sau 6 năm, có 93 “cô đỡ thôn, bản” được đào tạo và trở về hoạt động tại các địa phương. Tuy nhiên, hiệu quả của đội ngũ “cô đỡ thôn, bản” ra sao thì vẫn còn là câu hỏi đáng quan tâm.

Trong chuyến công tác đến thôn Cốc Mạc, xã Nấm Lư (Mường Khương) chúng tôi gặp “cô đỡ thôn, bản” Thền Thị Nghì. Từ đầu năm đến nay, thôn Cốc Mạc có 2 trường hợp đẻ tại nhà, do gia đình không báo mà tự đỡ đẻ. Chị Nghì cho biết, chị đã được thực hành đỡ đẻ 1 lần tại Bệnh viện Sản - Nhi, số lần thực hành quá ít nên chị rất băn khoăn, không dám chắc chắn vào tay nghề của mình. Bộ dụng cụ đỡ đẻ an toàn chị Nghì được phát chưa sử dụng đến. Túi đựng dụng cụ ở một nơi, hộp dụng cụ chị cho vào túi nilon đầy bụi bặm. Chúng tôi tự hỏi, nếu như có một ca đỡ đẻ khẩn cấp cần đến chị, có lẽ lúc đó chị mới dành thời gian để khử trùng dụng cụ của mình thì liệu có kịp?

Mặc dù cái tên của chương trình rất rõ ràng đào tạo “cô đỡ thôn, bản”, nhưng bà Nguyễn Thị Kim Thoa, Giám đốc Trung tâm Chăm sóc sức khỏe sinh sản tỉnh cho rằng: Chúng tôi không khuyến cáo học viên trở về đỡ đẻ cho người dân, họ được trang bị kiến thức để có thể hỗ trợ đối với những trường hợp nào không kịp đến cơ sở y tế. “Cô đỡ thôn, bản” sẽ là tuyên truyền viên tốt, giúp thay đổi nhận thức của đồng bào. Tuy nhiên, những “cô đỡ thôn, bản” khi trở về địa phương không thực hành đỡ đẻ sẽ rất dễ “chữ thầy gửi cho thầy”. Vì thế, chúng tôi cũng đã tìm nguồn đầu tư, có kế hoạch để mở những lớp tập huấn củng cố kiến thức cho họ. Việc đào tạo “cô đỡ thôn, bản” cũng chưa mở rộng, những thôn, bản nào thật sự khó khăn mới được 1 chỉ tiêu, mức hỗ trợ để họ hoạt động còn quá ít, chỉ 650.000 đồng/tháng.

Tuấn Ngọc - Phương Thảo
Mã bảo mật

Tổng Biên tập: Ngô Văn Hinh, Phó Tổng Biên tập: Nguyễn Đức Hoàng - Đặng Viết Xuyên. Trụ sở: Tầng 6, khối 4, phố 30 tháng 4, P.Bắc Lệnh, T.P Lào Cai.

Giấy phép xuất bản số: 41/GP-BTTTT cấp ngày 28/01/2016; Điện thoại: 0214.3840.046 - Fax: 0214.3840.921; Email: baolaocaidientu@gmail.com

Ghi rõ nguồn “Báo Lào Cai điện tử” khi sử dụng thông tin trang này.