Báo Lào Cai Online
Hotline: 02143.840.046 - 0986575708

Bút ký

Nghề thuốc dưới chân núi Tả Ngảo

12/08/2018 10:08

LCĐT - Nằm ẩn mình dưới chân núi Tả Ngảo, trải qua hàng trăm năm, làng người Dao xã Bản Qua, huyện Bát Xát vẫn giữ được bí quyết giá trị về nghề thuốc Nam. Mỗi vị thuốc quý không chỉ chất chứa những câu chuyện ly kỳ, mà còn ẩn chứa “cái tâm” của người làm nghề bốc thuốc chữa bệnh cứu người.

Chúng tôi tìm đến cơ sở tắm lá thuốc người Dao đỏ của gia đình anh Lò A Chầu, thôn Bản Cát, xã Bản Qua để “mục sở thị” nghề làm thuốc nam. Thấy chúng tôi, vợ anh là chị Tẩn Mùi Khé niềm nở: Đến mua thuốc cho phụ nữ hay người già bị xương khớp? Nếu mua lá tắm cho phụ nữ sau sinh thì anh chị đợi lát, chồng tôi đang đi rừng lấy về.

Trong lúc ngồi đợi, chị Khé rót cho chúng tôi mỗi người cốc nước lá và nói: “Đây là thuốc mát gan, uống thay nước lọc hằng ngày. Nhờ uống nước này thường xuyên mà trẻ con, người lớn người Dao không bị mụn nhọt do nóng”. Thứ nước màu nâu sậm, có mùi thơm của thảo dược, uống vào thấy mát, thoải mái tinh thần. Rồi chị Khé tiết lộ với chúng tôi về nghề bắt mạch, bốc thuốc, vốn trở thành một nghề truyền thống mang đậm bản sắc văn hóa Dao đã tồn tại qua bao thế hệ ở Bản Qua.

Anh Lò A Chầu, thôn Bản Cát, xã Bản Qua giới thiệu các vị thuốc nam.

Chị Khé được học nghề bốc thuốc nam từ khi lên 8 tuổi. Ngày ấy, chị phải theo bà ngoại - một thầy lang nổi tiếng ở Mường Hum lúc bấy giờ lên rừng từ sáng sớm để hái lá thuốc. Bà ngoại dạy chị cách nhận biết các vị thuốc từ hình dáng lá, màu sắc, mùi vị… Dần dần, chị nắm được nhiều bài thuốc hay trị bệnh và biết cả ở những cánh rừng tự nhiên nào có nhiều loại cây thuốc quý để tìm về trị bệnh cứu người. Theo chị Khé, các bài thuốc gia truyền của người Dao đỏ Bản Qua có rất nhiều loại thảo dược khác nhau được hái từ rừng sâu, có tác dụng chữa các bệnh đau nhức cơ, xương, khớp, cảm cúm, mẩn ngứa... và tăng cường sức khỏe cho phụ nữ sau sinh. Tuy vậy, để “săn” được đủ các vị thảo dược, thật sự gian truân và vất vả. Từ 5 giờ sáng, chồng chị đã phải đeo gùi lên núi. Thảo dược phải được hái từ 8 đến 10 giờ sáng, khi sương vẫn còn phủ kín lá. Khi ấy, lá thuốc có nhiều chất dinh dưỡng và hiệu quả chữa bệnh cao nhất. Ngoài ra, nhiều vị thuốc đòi hỏi phải cắt hái theo đúng mùa. Chế biến, phơi, sao phải đủ nắng và bảo quản bằng bí quyết gia truyền. Chẳng may hái được gùi lá về chặt ra phơi mà gặp mưa hoặc phơi không được nắng, thì thuốc sẽ bị giảm tác dụng chữa bệnh. Nhiều vị thuốc quý, khó tìm phải “săn” 2 - 3 ngày trên núi. Vì nguồn dược liệu ngày càng quý hiếm, nên người “săn” cũng phải có tâm và biết giữ gìn. Có loại cây, dù biết rõ nếu chặt từ thân, thuốc sẽ tốt hơn, lại được nhiều, nhưng người Dao luôn tự giác để lại, chỉ thu hái ở mức đảm bảo cây tiếp tục phát triển. Ngoài ra, gia đình chị Khé còn tự trồng được 2 ha cây thuốc quý. Các công đoạn sơ chế thuốc rất thủ công và tỉ mỉ, từ thu lượm trên vùng núi cao, đem cây lá tươi về băm chặt nhỏ theo kích cỡ phù hợp, rửa sạch phơi khô và đóng gói bảo quản. Không chỉ am hiểu các bài thuốc và cách nhận diện lá thuốc trong rừng, vợ chồng chị Khé còn dày công nghiên cứu ra nhiều bài thuốc giúp sản phụ nhanh chóng phục hồi sức khỏe, sau 7 - 10 ngày có thể lao động bình thường. Lo sợ nghề bốc thuốc nam bị thất truyền, vợ chồng chị đã truyền lại nghề cho con gái và mở thêm 2 cơ sở tắm lá thuốc người Dao đỏ, được nhiều du khách trong và ngoài tỉnh tìm đến.

Bà Tẩn Nghinh Liều, thôn Bản Pho cũng theo nghề bốc thuốc hơn 60 năm nay. Bà Liều chia sẻ: Tôi là người duy nhất trong 7 anh chị em theo nghề bốc thuốc. Ban đầu chỉ là người làng giúp nhau chữa bệnh, nhưng dần dần đã trở thành nghề đem lại nguồn thu nhập khá cho gia đình. Những người bị rắn cắn, bị bệnh trĩ, xương khớp, dạ dày, bệnh gan, bệnh đường ruột hay những người hiếm muộn… đều tìm đến để nhờ bà bốc thuốc cho. Người Dao Bản Qua làm thuốc rất có tâm. Không nề hà vất vả, không phân biệt người dân địa phương hay khách du lịch, bất cứ ai có bệnh tìm đến là các thầy lang lại cùng người nhà lặn lội vào rừng để hái lá thuốc. Có lẽ, đối với họ công việc đi hái lá thuốc trong rừng sâu còn là cái tâm, cái tình đối với người bệnh. Tại Bản Qua hiện còn có một số gia đình làm nghề bốc thuốc như anh Tẩn A Nhị, thầy lang Tẩn A Bầy… thôn Bản Pho. Tiếng lành đồn xa, hiện nhiều người ở các tỉnh xa, thậm chí khách Trung Quốc cũng tìm đến Bản Qua để mua thuốc. Nghề thuốc đã mang lại nguồn thu nhập ổn định cho nhiều hộ gia đình. Ngoài bán thuốc tại nhà, các gia đình làm nghề bốc thuốc còn phối hợp với Bệnh viện Y học cổ truyền tỉnh nghiên cứu các bài thuốc quý.

Ông Nguyễn Văn Tâm, Phó Chủ tịch UBND xã Bản Qua cho biết: Nghề bốc thuốc nam truyền thống của người Dao Bản Qua đã có từ lâu đời và đến nay đang được khôi phục lại. Nhiều hộ đã chủ động xây dựng vườn thuốc để có nguồn dược liệu phục vụ cho việc duy trì và phát triển nghề. Ngoài ra, các hộ còn chia sẻ kinh nghiệm cho nhau để hoàn thiện những bài thuốc quý. Xã cũng đang đề xuất với Sở Y tế cấp giấy phép hành nghề và chứng chỉ hành nghề cho các thầy lang để nâng cao uy tín khám, chữa bệnh. Hy vọng trong thời gian tới, nghề bốc thuốc nam của người Dao Bản Qua sẽ giúp người dân có thu nhập ổn định, góp phần xóa đói, giảm nghèo.

Thanh Huệ
Mã bảo mật

Các tin khác

Tổng Biên tập: Ngô Văn Hinh, Phó Tổng Biên tập: Nguyễn Đức Hoàng - Đặng Viết Xuyên. Trụ sở: Tầng 6, khối 4, phố 30 tháng 4, P.Bắc Lệnh, T.P Lào Cai.

Giấy phép xuất bản số: 41/GP-BTTTT cấp ngày 28/01/2016; Điện thoại: 0214.3840.046 - Fax: 0214.3840.921; Email: baolaocaidientu@gmail.com

Ghi rõ nguồn “Báo Lào Cai điện tử” khi sử dụng thông tin trang này.